Hatırlıyor musunuz?

Türkiye, 2024 yılında AB sınırlarında gıda güvenliği risklerine ilişkin yapılan geri bildirimlerde 492 bildirimle son dört yılda olduğu gibi yine ilk sırada yer almıştı. RASFF (Rapid Alert System for Food and Feed)’in 2023 raporunda ise ilk sırada 359 bildirimle Türkiye, ikinci sırada 287 bildirimle Hindistan yer almıştı.

Bildirilen ve geri gönderilen ürünler arasından kuru incir ve Antep fıstığı başta yer alırken sebze, meyve, baharatlar ve hayvan yemleri de yer aldı. Bu ürünlerin AB’kapısından içeri sokulmamasının sebepleri, gıdalarda tespit edilen ve standartları aşan miktarlarda pestisit kalıntıları, aflatoksin, okratoksin A, mikotoksin, salmonella gibi insan sağlığı için ciddi risk taşıyan, kanserojen unsurlardı. Özellikle mikotoksin maruziyetinin uzun vadede insanlar ve hayvanlarda kansere neden olduğu kesin olarak bilindiğinden, ülkemize geri gönderilen bu ürünlerin akıbeti halka arasında büyük endişe uyandırmıştı.

Bugün ne durumda?

Sayılan pestisitlerden bazıları 2016 yılından beri ülkemizde yasaktır buna rağmen bugün hâlâ ihraç edilen ürünlerden karşımıza çıkmaktadırlar. Üstelik bakanlığın verilerine ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği, Ziraat Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu’ndan Mert Ulaş Dişbudak’ın aktardığına göre Türkiye’de pestisit kullanımı son yirmi yıldır çok ciddi ölçüde arttı. 2000’lerde 7 bin ton civarında olan pestisit kullanımı, 2013’te 39 bin tona bugün ise 60 bin tona çıktı.

İhracattan dönen ürünlere ne olduğuysa hâlâ büyük bir endişe konusu. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Gıda Mühendisleri Odası yayınladığı basın açıklamasına göre ‘’Gümrüğe dönen gıda ürünleri Tarım ve Orman Bakanlığı İl Müdürlükleri tarafından kontrol edilmektedir. Fakat, ürünleri iade eden ülkeden resmi bir evrak talep edilmemektedir. İade eden ülke sebebini söylerse bilmekteyiz. Aksi durumda ihraç eden firmanın beyanı esas alınmaktadır. Bu da bir güvenlik zafiyetine ve kafalardaki o makul şüpheye neden olmaktadır. ‘’

Tarım ve Orman Bakanlığı, iade edilen ürünlerin mevzuata aykırı şekilde piyasaya sunulmadığını söylüyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Gıda Mühendisleri Odası Başkanı Yaşar Üzümcü ‘’Genellikle, geri dönen ürünler mevzuatına uygun olan başka ülkelere gönderilebilir, mevzuatımıza uygunsa iç pazarda değerlendirilebilir, ikisi de uygun değilse imha edilir" diyor. Tonlarca gıdanın imha edilmesi ise şiddetlenen gıda krizi uyarılarından dolayı oldukça tartışmalı bir konu.

Kaynakça

1. Kara-Kaşka, M. (2022, Mayıs 12). Pestisit nedeniyle AB'den Türkiye'ye iade edilen gıdalar neden rekor kırdı? Bu gıdalara ne oldu? BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-61406244
2. Kaygusuz, B. (2024, Mart 8). Avrupa'nın geri çevirdiği "zehirli" gıdalar sofraya mı dönüyor? Independent Türkçe. https://www.indyturk.com/node/705851/ekonomi%CC%87/avrupan%C4%B1n-geri-%C3%A7evirdi%C4%9Fi-zehirli-g%C4%B1dalar-sofraya-m%C4%B1-d%C3%B6n%C3%BCyor
3. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası. (2024, Aralık 7). Gıda İhracatında Yaşanan Sorunlar Ve Geri Dönen Ürünler Hakkında Odamızın Basın Açıklaması. Sağlıklı ve güvenli gıdaya ulaşmak hem yurtiçinde hem de yurtdışında yaşayan herkesin hakkıdır! https://www.gidamo.org.tr/icerik/gida-ihracatinda-yasanan-sorunlar-ve-geri-doenen-ueruenler-hakkinda-odamizin-basin-aciklamasi-202412071400
4. Ünker, P. (2024, Aralık 24). Türkiye gıda güvenliği riskinde Avrupa'da ilk sırada. DW Türkçe. https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiye-g%C4%B1da-g%C3%BCvenli%C4%9Fi-riskinde-avrupada-ilk-s%C4%B1rada/a-71154044
5. Karataş, İ. (2025, Ocak 7). Uzmanlar değerlendirdi: Yurtdışından dönen gıdalar Türkiye'de nasıl satılıyor? 7 maddede pestisit riski. Cumhuriyet. https://www.cumhuriyet.com.tr/saglik/uzmanlar-degerlendirdi-yurtdisindan-donen-gidalar-turkiyede-nasil-2286991
6. Karadağ, A. (2025, Ocak 5). Gıda ihracatında pestisit skandalı. BirGün. https://www.birgun.net/haber/gida-ihracatinda-pestisit-skandali-588621
7. Akman, G. (2025, Ocak 14). RASFF 2024 | Türkiye Menşeili Ürün Bildirimlerinin Özeti. https://www.gursahakman.com/rasff-2024-turkiye/
8. Akman, G. (2024, Ocak 6). RASFF 2023 | Türkiye Menşeili Ürün Bildirimlerinin Özeti. https://www.gursahakman.com/rasff-2023-turkiye-menseili-urun-bildirimlerinin-ozeti/